Salpeterzuur

Uit PyroWiki.nl

Salpeterzuur is de triviale naam voor de stof waterstofnitraat de molecuulformule is HNO₃. Salpeterzuur is een sterk zuur en protoneert volledig in water. Zouten en esters van dit zuur heten nitraten.

(chemische) eigenschappen

• geconcentreerde oplossingen bevatten van 65% tot 100% zuiver waterstofnitraat, de 95% tot 100% oplossingen dampen sterk, vandaar dat deze oplossingen ook wel "wit rokend salpeterzuur" worden genoemt.

• Het zuur is tevens een sterke oxidator en is in staat om koper en zilver op te lossen.

• de K_z van waterstofnitraat is in water bij kamertemperatuur >>1

Toepassingen

De stof wordt veel gebruikt als titreervloeistof (standaard 0,1mol/l). Ook wordt het gebruikt in nitreerzuur, het vervalt daar onder invloed van zwavelzuur in een nitronium-ion, één geprotoneerd water ion en twee waterstofsulfaat-ionen.

Het wordt ook gebruikt in combinatie met zwavelzuur voor de productie van nitraat-esters, deze esters hebben meestal een explosief karakter, ook deze mengsels heten nitreerzuur.

Salpeterzuur kan ook worden gebruikt in de syntese voor diverse nitraatzouten en metaalcomplexen. Worden meestal verkregen door oplossen van een basisch zout of een metaal in een verdunde oplossing van waterstofnitraat. Bij oplossen van metaal komen tevens stikstofoxiden vrij. Door de oxiderende eigenschappen van het zuur is het ook in staat om metalen als zilver en koper op te doen lossen.

Doorgaans zal men in de handel een 53 massa-procent oplossing aantreffen. Voor de meeste toepassingen in het lab is dit voldoende. Echter kan men de concentratie door middel van destilatie (onder verminderde druk) in aanwezigheid van zwavelzuur ophogen tot 95-99 massaprocent. Wanneer niet gewerkt wordt onder verminderde druk bevat de stof nog erg veel opgeloste nitreuze oxiden en zal daarom geel, rood of bruin gekleurd zijn. De oxiden kunnen verwijderd worden door een geringe hoeveelheid ureum toe te voegen. Deze destilatie-procedure is echter wel gevaarlijk en is niet erg eenvoudig omdat bij te sterke verhitting veel nitreuze dampen gevormt zullen worden.

Toxicologie en veiligheid

Zowel verdunde al geconcentreerde oplossingen zijn zeer bijtend en tasten diverse materialen aan zoals metalen en diverse organische stoffen aan. Draag geschikte handschoenen en een veiligheidsbril. Net als bij zwavelzuur geld dat bij verdunnen met water veel warmte wordt gevormd. Daarom geld ook hier, giet het zuur bij het water en nooit andersom. De nevels die vrijkomen van salpeterzuur zijn giftig en kunnen longoedeem veroorzaken. De nevels tasten alle metalen in de omgeving aan. Werk bij het gebruik van (geconcentreerd) salpeterzuur in een zuurkast of buiten.